Zeybek

 Batı Anadolu bölgesinin meşhur oyunu zeybek gerek tarihçesi gerek ağır ritmiyle akıllara kazınan bir folklor unsurudur. Özellikle İzmir, Aydın, Muğla yöreleri ile özleşmiş Zeybek kültürü uzun bir tarihsel geçmişe sahiptir. Öyle ki M. Ö. 3000’li yıllarda İtalya’da yaşamış olan Etrüsklere kadar uzandığını iddia eden sanat tarihçileri de bulunmaktadır. Macar Türkolog Ignác Kúnos’a göre ise Anadolu’nun Türkleşmesinin sonucu olarak Batı Anadolu’daki Türk egemenliği zeybekliğin ortaya çıkmasındaki en büyük etkendir. Çünkü zeybek kültürü, oyunlarından da anlaşılacağı üzere yiğitlik teması üzerine kurulmuştur. 

   1896 senesinde İzmir’de subay olarak görev yapan Selim Sırrı Tarcan, görev yıllarında Yunanlılara karşı yapılan savaş için gelen askerlerin gündüz talim yaptığını, geceleri ise zeybek oyunları oynadıklarını söyler. Bu askerlerin uzun boylu, yapılı, çevik olduklarını da özellikle belirtir. Zeybek gruplarının başındaki kişiye efe denir. Zira “efe” kelimesi siyah taşıyan yiğit olarak bilinmektedir. Kültürün devamlılığını sağlamak için de zeybekler efenin emriyle “kızan” yetiştirirler. Kızanlar efelere kıyasla daha az kahramanlık yapmış kişilerin aldığı isimdir.

 Tavır unsuru efelerin oyunlarına kendi mizaçlarını eklemesidir ve zeybek oyunu için çok önemlidir. Ciddi yüz ifadeleri ve fiziksel üstünlüklerini sergiledikleri hareketler, zeybek oyunun temel taşını oluşturur. İlk olarak “gezinleme” adı verilen serbest yürüme hareketi ile oyun başlar. Gezinlemenin amacı konsantrasyonu sağlamaktır. Bu esnada kendi aralarındaki koordinasyonu sağlayan efeler, ritme daha kolay ayak uydurarak oyuna devam eder. 

    Zaman zaman oyun esnasında tabanca, bıçak, tüfek gibi aletler kullanılır ve bu aletler efenin gözetimindedir. Bu aletlerin kullanılması, savaş temasını yoğunlukla işlemesinden kaynaklanır. Koreografinin arka planında da derin anlamlar yatar. Efenin ellerini ve dizlerini toprağa vurması, üzerinde bulunduğu kara parçasını son nefesine kadar savunacağına işaret eder. Hızlıca dönmek ve sıçramak da düşmana korku vermekle bağdaştırmak mümkündür. 

Sonuç olarak, Anadolu’nun Türkleşmesi sürecinde devamlı mücadele içinde olan halk, düğün, kızan alma gibi törenlerde zeybek oynayarak, gücünü kanıtlama ve düşmana korku salma çabası içinde bulunmuştur. Kutlamalarında ve önemli günlerinde zeybek oyunu icra edilmesi verilen mücadelelerin halkın eğlence anlayışına da yansımış olduğunu kanıtlar niteliktedir.

Kaynakça:

Selim Sırrı, “Zeybek Raksı I”, Terbiye ve Oyun, İstanbul 1922

Selim Sırrı, Radyo Konferanslarım, C.1

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on google
Share on pinterest
Share on telegram
Yazar - Sosyal Medya
Web Koordinatörü
Yazar - Sosyal Medya
Web Koordinatörü

Yazar

Yazar

Grafiker

Grafiker

Yazar - Sosyal Medya
Web Koordinatörü

Yazar

Grafiker